تلسکوپ فضايي هابل پس از گذشت 20 سال از زمان آغاز مأموريت خود، همچنان يکي از مهمترين و ارزشمندترين سازه هاي دست بشر به شمار مي رود که امکان دستيابي به غير ممکن ترين اطلاعات و تصاوير را براي زمينيان به ارمغان آورده است.

تصویری از تلسکوپ فضایی هابل پیش از ارسال به فضا ( در ۲۰ سال پیش )  

 

پرتاب تلسکوپ فضايي هابل در 24 آوريل سال 1990 آغاز دوراني جديد از رصد اعماق فضا به شمار مي رود که توانست چشم زمينيان را به سوي جهاني باز کند که تاکنون ناديده باقي مانده بود.

تلسکوپ سازمان ناسا که به احترام اخترشناس آمريکايي ادوين هابل، نام گذاري شده بود به کمک شاتل ديسکاوري در مدار زمين قرار گرفت. صرف نظر از برخي اختلالات اوليه و مشکلاتي که اخيرا براي اين سازه به وجود آمده است، هابل همچنان تاج جواهرنشاني بر تارک فروانروايي ناسا به شمار مي رود.

باوجود اينکه اين تلسکوپ اولين تلسکوپ فضايي جهان به شمار نمي رود، اما پيچيده ترين دست ساز بشر تا آن زمان به شمار مي رفت که قادر به نمايش جزئي ترين و بي نظيرترين تصاوير از جهان هستي بود. تصاويري که توسط هابل ارسال شده است نه تنها در مطالعات فضايي پيشرفتي بزرگ به شمار مي رود، بلکه به دليل زيبايي غيرقابل وصف باعث افزايش علم نجوم در ميان جوامع مختلف شده است.

نظريه استفاده از رصد خانه فضايي به دهه 1920 و زماني باز مي گردد که مهندس موشکي آلماني هرمان اوبرث امکان ارسال راکتي را در ميان کهکشان مورد بررسي قرار داد. در سال 1946 ليمن اسپيتزر متخصص فيزيک اختري با برشمردن فوايد استفاده از چنين سيستمي اظهار داشت با ارسال تلسکوپ فضايي به مدار زمين مي توان اختلالات تصويري اتمسفر زمين را از بين برده و با شفافيت بيشتري بر روي اجرام کيهاني دوردست تمرکز کرد. در واقع عدم حضور اتمسفر امکان رصد پرتوهاي نامحدود مادون قرمز و ماورا بنفش را به وجود مي آورد.

اسپيتزر که يکي از مشتاقترين طرفداران تلسکوپهاي مدارگرد فضايي به شمار مي رود، به تدريج هيئتي را که در نهايت به شکل گيري تلسکوپ هابل منجر شد، تشکيل داد. يکي از مشکلاتي که بر سر راه توليد هابل قرار داشت عدم توجه سياستمداراني بود که تامين بودجه اين پروژه را به عهده داشتند به طوريکه در سال 1974 پروژه هابل به دليل کمبود بودجه به شدت تحت فشار قرار گرفت. پس از گذشت چندين سال و تنها با 36 ميليون دلار بودجه که نيمي از مبلغ سرمايه مورد نياز به شمار مي رفت، پروژه بار ديگر از سر گرفته شد.

در نهايت تلسکوپ هابل با ويژگي هايي محدودتر از آنچه در ابتدا تصور مي رفت ساخته شد. با اين وجود خصوصيات خلاقانه بيشماري در ساخت اين تلسکوپ به کارگرفته شد که از جمله مهمترين آنها مي توان به امکان تعمير و ارتقا سيستمهاي مختلف تلسکوپ توسط فضانوردان اشاره کرد.

از ديگر مشکلاتي که در مسير موفقيت پروژه هابل قرار داشت خطا در ساخت آيينه اصلي تلسکوپ بود که باعث ايجاد کدري در تصاوير و شکل گيري چندين مأموريت براي تعمير اختلال به وجود آمده شد. پس از حل مشکل آينه، هابل در نهايت فعاليت خود را آغاز کرده و تاکنون با موفقيت آن را ادامه داده است. از موفقيتهاي چشمگير اين تلسکوپ مي توان به ايجاد زمينه مناسب براي اندازه گيري سن دقيق کهکشانهاي دوردست، تأييد وجود انرژي تاريک و در نهايت ثبت زيباترين تصاويري که تا به حال بشر از جهان هستي مشاهده کرده است، اشاره کرد.

اختلالات اخيري که براي هابل پيش آمده است در نهايت و پس از مواجه با تأخيرهاي طولاني و متعدد، طي مأموريت تعميري 4 در ماه آينده و براي آخرين بار رفع خواهد شد. پس از اتمام ماموريت هابل، اين تلسکوپ تاريخي براي هميشه خاموش شده و تلسکوپ فضايي جيمز وب که در سال 2013 به مدار زمين خواهد رفت، جايگزين آن خواهد شد.

تلسکوپ هابل طي خدمت 20 ساله اش به زمينيان علاوه بر ارتقا موثر علم نجوم بيش از 880 هزار مأموريت رصد را به انجام رسانده و در عين حال از بيش از 29 هزار جرم کيهاني بالغ بر 570 هزار تصوير زيبا به ثبت رسانده است.

 

برگرفته از سایت خبری جام جم آنلاین