هنر فیزیک !!!

ژن یا ماده وراثتی (hereditary factor)
 ماده پیچیده‌ای است که در هنگام تقسیم می‌تواند همانند خود را بوجود آورد. واحدهایی از این ماده وراثتی از پدر و مادر به فرزندان انتقال می‌یابند. این واحدها دارای ویژگیهای بسیار پایدار بوده و بطور مشخص موجودی را که صاحب آن است، تحت تاثیر قرار می‌دهند. ژنها بر روی کروموزومها در جایگاههای ویژه ، مرتب شده‌اند.

● دید کلی پس از آنکه اسیدهای نوکلئیک بوجود آمدند، احتمال می‌رود که پیدایش جانداران جدید با سرعت بسیار زیادتری انجام گرفته باشد. این شتاب عظیم را ژنها ، که القاب کنونی اسیدهای نوکلئیک هستند امکان‌پذیر ساخته‌اند. اکنون جانداران بر طبق دستورالعمل‌هایی که ژنهایشان فراهم می‌آورند، به تولید مثل می‌پردازند و به سبب اینکه نسلهای متوالی جانداران ، ژنها را به ارث می‌برند. پدید آمدن یک جاندار جدید به صورت فرایندی کنترل شده و غیر تصادفی درآمده است. آنچه جاندار به ارث می‌برد تا حد زیادی بقای او را تعیین می‌کند، بنابراین وراثت از نظر سازگاری جانداران حائز اهمیت است. اما چیزی که جانداران به ارث می‌برند، ماهیچه نیرومند ، برگ سبز ، خون قرمز یا مانند آن نیست، بلکه ژنها و دیگر محتویات سلولهای زاینده است. سپس در فردی که از این سلولها ناشی می‌شود، صفات قابل رویت تحت نظارت ژنهایی که به ارث برده است، پدید می‌آید. محصول این گونه وراثت موجود زنده منحصر به فردی است که در بعضی از صفات کلی خود به والدینش شباهت دارد و در بسیاری از صفات جزئی با آنها تفاوت دارد. اگر این تفاوتها کشنده نباشند یا سبب عدم باروری نشوند، جاندار حاصل می‌تواند زنده بماند و ژنهای خود را به نسلهای بعدی انتقال دهد.

 ● تاریخچه «ویلیام هاروی» ، در سال ۱۶۵۱ ، این نظریه را بیان کرد که تمام موجودات زنده از جمله ، انسان ، از تخم بوجود آمده‌اند و اسپرم فقط فرایند تولید مثل نقش دارد. هاروی همچنین تئوری اپی‌ژنز را ارئه داد که طبق این تئوری در مرحله رشد جنینی ، ارگانها و ساختمانهای جدیدی از ماده زنده تمایز نیافته ، بوجود می‌آید. پژوهشهای جدید درباره وراثت بوسیله گرگور مندل که کشیشی اتریشی بود، در نیمه دوم قرن ۱۹ آغاز شد. وی دو قانون مهم را کشف کرد که همه پیشرفتهای بعدی علم وراثت بر پایه آنها بنا نهاده شده است.

 ● ژن به عنوان یک واحد عملکردی تمام نوکلئوتیدها در DNA ، گهگاه دستخوش دگرگونی‌هایی می‌شوند که جهش (Mutation) نام دارد. پس از هر جهش ، ژن جهش یافته (Mutant) به جای ژن اولیه به سلولهای فرزند انتقال می‌یابد و به ارث برده می‌شود. DNA جهش یافته ، آنگاه صفات تازه‌ای بوجود می‌آورد که ارثی هستند. ژنهایی که جز ژنهای ساختمانی هستند، مسئول ساختن زنجیره‌های پلی پپتیدی هستند. اگر جهشی در یکی از این ژنها ، روی دهد، مجموعه صفات و ویژگی‌هایی که ژن جهش یافته مسئول بخش کوچکی از آن می‌باشد، بطور مستقیم یا غیر مستقیم ، تحت تاثیر قرار خواهند گرفت و از آنجایی که بیشتر پروتئین‌ها نقش آنزیمی بر عهده دارند، این جهش بر واکنشهایی که آنزیم مربوطه در آن دخالت دارد، اثر می‌گذارد. ژنهای دیگر که نقش تنظیم کننده دارند، فعالیت ژنهای دیگری را کنترل می‌کنند و جهش در این ژنها بر کنترل ژنهای ساختمانی اثر می‌گذارد. DNA هر موجود از تعدادی ژنهای مختلف تشکیل شده است. در هنگام رشد ، هر ژن دقیقا ژن همانند خود را پدید می‌آورد. هنگامی که یک ژن جهش می‌یابد، ژن جهش یافته در تقسیمات بعدی سلول ، ژنهای جهش یافته همانند خود را بوجود می‌آورد و اگر این ژن یک ژن ساختمانی باشد، جهش منجر به تولید پروتئین جهش یافته می‌گردد. ژن جهش یافته و ژن اولیه نسبت بهم آللومورف (Allelomorph) نامیده می‌شوند.

 ● ژن و کروموزوم یاخته‌های یک گیاه یا یک جانور دارای تعداد معینی کروموزوم است که ویژه آن گونه گیاهی یا جانوری می‌باشد و تعداد این کروموزومها در همه یاخته‌های آن فرد پایدار و یکسان است. بنابراین همه یاخته‌های یک فرد دارای مجموعه‌های ژنی یکسانی می‌باشند، مثلا در مگس سرکه در حدود ۱۰ هزار ژن شناخته شده است. افراد مختلف یک گونه دارای آللهای متفاوت یک ژن در سلولهای خود می‌باشند. در هر کروموزوم ، ژنها بطور خطی قرار گرفته‌اند و نظام آنها پایدار و ثابت است. جایگاه ثابت هر ژن در کروموزوم که ویژه آن ژن است، لوکوس (Locus) نامیده می‌شود. دو ژن آلل نمی‌توانند بطور همزمان در یک جایگاه وجود داشته باشند و در یک زمان هر جایگاه می‌تواند پذیرایی تنها یکی از ژنهای آلل باشد. برخی از ژنها به ویژه ژنهایی که در ساختن RNA دخالت دارند، چندین بار در یک مجموعه کروموزومی تکرار می‌شوند. در پدیده میتوز ، پیش از تقسیم هسته ، ژنها و در نتیجه کرومزوم‌ها، دو برابر شده‌اند و هر یک از دو یاخته حاصل از تقسیم ، یکی از مجموعه‌های کروموزومی را دریافت می‌کند و از اینرو مجموعه‌های کروموزومی دو سلول دقیقا یکسان خواهد بود.

● ژن و گوناگونی افراد در یاخته‌های بدنی گیاهان و جانوران کروموزوم‌ها به صورت جفت وجود دارند و از نظر ظاهری یکسان می‌باشند (به جز کروموزوم‌های جنسی). در هر لنگه از یک جفت کروموزوم ، نظام جایگاههای ژنی ، همانند نظام جایگاههای لنگه دیگر می‌باشد و ژنهایی که در جایگاههایی همانند قرار دارند، ممکن است یکسان بوده و یا آلل یکدیگر باشند. در حالت نخست فرد از نظر دو ژن هموزیگوت و در حالت دوم هتروزیگوت می‌باشد. شماره کروموزوم‌ها در یاخته‌های حاصل از تقسیم میوز یا گامتها ، ۲/۱ تعداد کروموزوم‌ها در سلولهای پیکری است و در هر یک از گامتها ، تنها یک لنگه از یک جفت کروموزوم همانند ، در برخی از جایگاهها باهم متفاوت هستند. در نتیجه گامتها نیز با هم متفاوت خواهند بود و چون توزیع کروموزومها در هر گامت از قانون احتمالات پیروی می‌کند، در نتیجه احتمال تولید گامتهای مختلف در صورتی که تعداد کروموزوم‌ها را در نظر بگیریم، خواهد بود. این حالت ، تفکیک مستقل نامیده می‌شود. تقاطع کروموزومی (Crossing-Over) نیز به ایجاد تفاوتهای بیشتر بین گامتها ، کمک می‌کند.

● سازمان یابی و ساختمان ژن در ساده‌ترین حالت ، یک ژن را می‌توان به صورت قطعه‌ای از یک مولکول DNA و حاوی رمز برای توالی اسید آمینه‌ای یک رشته پلی پپتیدی و توالی‌های تنظیم کننده لازم برای بروز آن در نظر گرفت. به هر حال این توصیف برای ژنهای موجود در ژنوم انسان ، ناکافی است، زیرا تعداد ناچیزی ژن به صورت توالی‌های رمزدار پیوسته وجود دارد. بلکه در عوض در بین اکثریت ژنها ، یک یا بیش از یک ناحیه فاقد رمز موجود است. این توالی‌های حد فاصل که اینترون (intron) نامیده می‌شوند، ابتدا در هسته به RNA رونویسی می‌شوند، اما در RNA پیامبر بالغ در سیتوپلاسم وجود ندارند. لذا اطلاعات توالی‌های اینترونی ، بطور طبیعی در فرآورده پروتئینی نهائی نمایانده نمی‌شود. اینترونها یک در میان با توالی‌های رمزدار یا اگزون (exon) که نهایتا توالی اسید آمینه‌ای پروتئین را رمز گردانی می‌کنند، قرار دارند. اگرچه تعداد کمی از ژنها در ژنوم انسان فاقد اینترون می‌باشند، اکثر ژنها حداقل یک و معمولا چندین اینترون دارند. ژن دیستروفین وابسته به جنس که حاوی ۲ میلیون جفت باز است، کمتر از یک درصد آن حاوی اگزونهای رمزدار است. اینترونها در ساختار ژنها ، نقش حفاظت از اگزونها را در برابر جهشها بر عهده دارند.

● خصوصیات ساختمانی یک ژن معمولی انسان ژن نه تنها توالی‌های رمزدار واقعی است، بلکه دارای توالی‌های نوکلئوتیدی مجاور لازم برای بروز مناسب ژن ، یعنی برای تولید یک مولکول RNA پیامبر طبیعی ، به مقدار صحیح ، در محل درست و در زمان صحیح حین تکامل و یا در طی چرخه سلولی نیز می‌باشد. توالی‌های نوکلئوتیدی مجاور ، پیامهای مولکولی شروع و پایان را برای ساخت RNA پیامبر رونویسی شده از ژن فراهم می‌کنند. ژن دارای دو انتهای به است. در انتهای ژن ، یک ناحیه پیشبر وجود دارد که شامل توالی‌های مسئول شروع مناسب رونویسی است. پیشبرها و نیز عناصر تنظیم کننده می‌توانند محلهایی برای جهش در بیماریهای ژنتیکی که قادرند مانع بروز طبیعی ژن شوند، باشند. این عناصر تنظیم کننده شامل تقویت کننده‌ها ، خاموش کننده‌ها و نواحی کنترل کننده جایگاه ژنی هستند. در انتهای ژن ، یک ناحیه ترجمه نشده مهم یافت می‌شود که حاوی پیامی برای اضافه شدن یک توالی از واحدهای آدنوزین به اصطلاح دم پلی A به انتهای RNA پیامبر بالغ است.

● مبانی بروز ژن جریان اطلاعات از ژن به پلی پپتید ، شامل چندین مرحله است. رونویسی یک ژن در محل شروع رونویسی روی RNA کروموزومی ، بلافاصله از توالی‌های رمزدار آغاز می‌شود و در طول کروموزوم ادامه یافته، از چند صد جفت باز تا بیش از یک میلیون جفت باز و در هر دو گروه اینترونها و اگزونها و ناحیه بعد از پایان توالی‌های رمزدار را رونویسی می‌کند. پس از تغییر یافتن در هر دو انتهای و رونوشت اولیه RNA ، بخشهای مربوط به اینترونها برداشته می‌شوند و قطعات مربوط به اگزونها به یکدیگر چسبانده می‌شوند. پس از برش و چسباندن RNA ، RNA پیامبر حاصل که اینک فقط حاوی بخشهای رمزدار ژن است، از هسته به سیتوپلاسم سلول برده می‌شود و در آنجا نهایتا به توالی اسید آمینه‌ای پلی پپتید رمزگردانی شده ، ترجمه می‌گردد. هر یک از این مراحل ، در معرض بروز خطا هستند و جهشهایی که در هر یک از این مراحل مداخله می‌کنند، در ایجاد تعدادی از اختلالات ژنتیکی دخیل دانسته شده‌اند.

ساختمان RNA
RNA صرف نظر از انواعی که دارای ساختمان خاصی است. بر خلاف DNA که ساختمان مارپیچ دو رشته‌ای دارد RNA معمولا یک رشته‌ای و تقریبا صاف و بدون تاخوردگی و یا به صورت کلاف است. RNA صرف نظر از انواعی که دارای ساختمان خاصی است. بر خلاف DNA که ساختمان مارپیچ دو رشته‌ای دارد RNA معمولا یک رشته‌ای و تقریبا صاف و بدون تاخوردگی و یا به صورت کلاف است. علت اصلی عدم تشکیل مارپیچ دو رشته‌ای RNA مزاحمت فضایی گروه OH متصل به کربن شماره ۲- قند ریبز است که مانع پیچش لازم می‌شود. زیرا گروه OH به طرف داخل محور مارپیچ قرار می‌گیرد و مانع فرم پایدار می‌گردد. بنابراین حتی در مقابل DNA الگو که دقیقا مکمل RNA است، RNA نمی‌تواند به شکل مارپیچی به آن متصل شود. همین خاصیت RNA باعث عدم پایداری آن در محیط قلیایی می‌شود، بطوری که در محیط قلیایی ، RNA به مونونوکلئوتیدها تجزیه می‌شود، در حالی که DNA در محیط قلیایی فقط به صورت تک رشته‌ای در می‌آید ولی تجزیه نمی‌شود. انواع RNA بطور کلی در داخل سلول انواع مختلفی از RNA وجود دارد که هر کدام کار خاص خود را انجام می‌دهند. ولی انواع اصلی RNA داخل سلول به شرح زیر است. mRNA mRNA به صورت تک رشته‌ای است. وظیفه اصلی پروتئین سازی را به عهده دارد و حاوی کدهای ژنتیکی برای ساخت پروتئین می‌باشد. پایداری آن کم است بطوری که گاهی پس از دو دقیقه بوسیله RNAse تجزیه می‌شود و به همین دلیل استخراج mRNA مشکل می‌باشد. گاهی هنوز ترجمه قسمت انتهایی mRNA تمام شده است که ابتدای mRNA تجزیه می‌شود. ولی در یوکاریوتها با مکانیسمهای خاص پایداری mRNA افزایش یافته است بطوری که گاهی پایداری mRNA در سلولهای یوکارویت به ۱۰ ساعت می‌رسد. rRNA rRNAها اصلی‌ترین اجزا تشکیل دهنده ریبوزومها می‌باشند و نام ریبوزوم نیز از ریبونوکلوئیک اسید (RNA) گرفته شده است. RNAهای ریبوزومی نسبت به mRNAها پایدارترند. همچنین پروتئینهای ریبوزومی نیز به آنها متصل می‌شوند و باعث پایداری و عدم تجزیه rRNAها در مقابل RNase ها می‌شوند. rRNAهای پروکاریوتی شامل s۱۶ و s۲۳ و s۵ و rRNAهای یوکاریوتی شامل s۱۸ و s۲۸ , s۵s و ۵.۸ می‌باشند. tRNA tRNAها مولکولهای RNA کوچک به طول ۷۵ تا ۸۵ نوکلوئید هستند که وظیفه آنها انتقال اسید آمینه‌ها به داخل جایگاه خاص ریبوزوم می‌باشد. در واقع عمل اصلی ترجمه در پروتئین سازی را tRNA به عهده دارد، زیرا از یک طرف یک کد سه تایی روی mRNA را تشخیص می‌دهد و از طرف دیگر نیز اسید آمینه خاص مربوط به این کد سه تایی را حمل می‌کند که به زنجیره پلی پپتیدی اضافه می‌شود. در داخل سلولهای مختلف ، تعداد متفاوتی از tRNA یافت می‌شود، ولی حداقل ۲۰ خانواده از tRNA ها وجود دارد که هر خانواده یک اسید آمینه را حمل می‌کند. شکل کلی tRNA به صورت برگ شبدر می‌باشد. اتصال اسید آمینه به tRNA بوسیله آنزیم خاصی به نام آمینو اسیل - tRNA سنتتار انجام می‌شود. hnRNA این نوع RNA مخصوص سلولهای یوکاریوت می‌باشد که در آنها مواد ژنتیکی در داخل هسته قرار دارند در داخل هسته ، RNA در ابتدا به صورت رشته‌های حاوی نواحی کد کننده و غیر کد کننده ساخته می‌شود. به نواحی کدکننده اگزون و به نواحی غیر کد کننده ، انترون گفته می‌شود. این RNA برای تبدیل شدن به mRNA باید فرآیندهای خاصی را پشت سر بگذارد و قسمتهای انترون آن حذف شود به این RNA حاوی نواحی اضافی hnRNA گفته می‌شود که پس از اتمام فرآیند اصلاح تبدیل به mRNA می‌شود. snRNA snRNA قطعات کوچک RNA هستند که در داخل هسته وجود دارند و وظایف مختلفی را به آنها نسبت می‌دهند. گروهی معتقدند که این RNA ها همان پرایمرهای شروع همانند سازی RNA در سلول هستند و گروهی دیگر عمل دخالت در فرآیند اصلاح RNA را به آنها نسبت می‌دهند. گروهی نیز این قطعات را حاصل از اینترونها می‌دانند. scRNA scRNAها قطعات کوچک RNA موجود در سیتوپلاسم سلول می‌باشند که مانند scRNA عمل اصلی آنها هنوز مشخص نیست، ولی گروهی از دانشمندان معتقدند که scRNAها به عنوان قسمتی از بعضی آنزیمها عمل می‌کنند. برای مثال در پروتئین S.R.P وجود دارند. ساختمان RNA پلی مراز عمل نسخه برداری نیاز به آنزیم خاصی دارد. از آنجایی که سنتز RNA به صورت متصل کردن نوکلوئیدهای مختلف به یکدیگر یا به عبارتی ، پلی مریزه کردن آنها می‌باشد ، به این آنزیم خاص RNA پلی مراز می‌گویند. ساختار این آنزیم در موجودات مختلف نسبت متفاوت است، ولی اصول کلی ساختار آن ثابت می‌باشد. شناخته شده ترین RNA پلی مراز مطالعه شده ، RNA پلی مراز E.Coli است. این آنزیم دارای چهار زیر واحد اصلی و تعدادی زیر واحد فرعی می‌باشد. به مجموع این چهار زیر واحد قسمت تنه آنزیم گفته می‌شود. این زیر واحدها در مواقع خاصی به RNA پلی مراز متصل می‌شوند و سپس از آن جدا می‌شوند وزن مولکولی آنزیم RNA پلی مراز در باکتریهای مختلف متفاوت است ولی تعداد زیر واحدها و نوع آنها مشابه RNA پلی مراز E.Coli می‌باشد. در یوکاریوتها سه نوع RNA پلی مراز وجود دارد: RNA پلی مراز I ، وظیفه آن ساخت rRNA می‌باشد. RNA پلی مراز II ، وظیفه آن ساخت mRNA و تعداد کمی RNA های کوچک مانند SnRNA می‌باشد. RNA پلی مراز III ، وظیفه آن ساخت tRNA و rRNA های کوچک می‌باشد. ساختمان RNA پلی مراز E.Coli  نسبت به ساختمان DNA پلی مراز ساده است و بسیاری از قسمتهای مربوط به DNA پلی مراز را ندارد و بنابراین باید تمامی اعمال خودش را به تنهایی انجام دهد. به همین دلیل عمل نسخه برداری در مقایسه با عمل همانند سازی کندتر صورت می‌گیرد.

انگشت نگاری DNA
انگشت نگاری DNA یا (DNA finger prining) ، روشی است برای تعیین هویت که می‌تواند قویتر از هر روش تعیین هویت دیگر باشد. تاریخچه یکی از منابع اصلی دیدگاههای مولکولی در داخل آرشیو اطلاعاتی سلول ، یا خود DNA ، قرار دارد. هر چند مشکل اساسی ، اندازه کروموزوم است: چطور می‌توان یک ژن خاص را در میان ۱۰۰۰۰۰ ژن موجود در بیلیون‌ها جفت باز یک ژنوم انسانی یافت , مورد مطالعه قرار داد؟ راه حلها از دهه ۱۹۷۰ شروع به نمایان شدن کردند. پیشرفتهای حاصل از دهها سال کار هزاران دانشمند در زمینه‌های ژنتیک ، بیوشیمی ، بیولوژی و شیمی فیزیک ، در آزمایشگاههای « پل برگ » « هربرت بویر » و « استنلی کوهن » گرد هم آمدند تا فن آوریهایی برای تعیین موقعیت ، جداسازی ، آماده سازی و مطالعه قطعات DNA مشتق از کروموزومهای بزرگتر را ایجاد نمایند. دید کلی یکی از صحیح‌ترین روشها برای اثبات حضور یک فرد در صحنه جنایت ، انگشت نگاری بوده است. انگشت نگاری DNA بر اساس وجود چند شکلی‌های توالی (Sequence polymorphisms) است. این چند شکلی‌ها ، حاصل تفاوتهای کوچک (معمولا تغییرات تک جفت بازی) در توالی هستند که بطور متوسط از فردی به فرد دیگر در هر ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ جفت باز رخ می‌دهد. هر تفاوتی از توالی ژنومی مشترک انسان در کسری از جمعیت انسانی رخ می‌دهد، هر فرد تعدادی از آنها را دارد. بعد از این تغییرات توالی بر روی جایگاههای شناسایی آنزیم‌های محدود کننده تاثیر گذاشته و منجر به تنوع اندازه قطعات DNA حاصل از هضم توسط یک آنزیم محدود کننده خاص در بین افراد متفاوت می‌گردد. از این رو به این تغییرات ، « چند شکلی‌های طول قطعه محدود کننده » ، restriction fragment length polymorphisms ، یا (RFLPs) گویند. جستجوی RFLPs با استفاده از روش ساترن بلوتینگ جستجوی RFLPs با استفاده از یک روش هیبریداسیون خاص به نام « ساترن بلوتینگ » (Southern blothing) به انجام می‌رسد. ابتدا قطعات DNA حاصل از هضم DNA توسط آنزیم‌های محدود کننده بر اساس اندازه ، با روش الکتروفورز بر روی ژل آگارز جدا می‌گردند. این قطعات DNA با خیساندن ژل در قلیا ، دناتوره شده و سپس بر روی یک غشا نایلونی لکه گذاری می‌شوند و بدین ترتیب نحوه توزیع قطعات بر روی غشا نایلونی مشابه انتشار این قطعات بر روی ژل خواهد بود. آنگاه این غشا در یک محلول حاوی پروب DNA نشان‌دار با رادیواکتیو غوطه‌ور می‌گردد. وقتی یک ژنوم انسانی توسط یک آندونوکلئاز محدود کننده هضم می‌شود، پروب مربوط به توالی که چندین بار در ژنوم انسانی تکرار شده است، عموما چندین قطعه DNA را شناسایی می‌کند. قطعاتی که پروب به آنها هیبرید می‌گردد، با روش اتورادیوگرافی معین می‌شوند. مشخصات پروب توالی های DNA ژنومی مورد استفاده در این آزمونها ، عموما نواحی حاوی DNA تکراری (توالی‌های کوتاه که هزاران بار پشت سر هم ، تکرار شده‌اند) هستند که در ژنوم یوکاریوت‌های عالی معمول هستند. تعداد واحدهای تکراری موجود در چنین DNA ای (به استثنای دو قلوهای یکسان) ، در بین افراد مختلف ، متفاوت است. در صورت انتخاب یک پروب مناسب ، الگوی باندهای حاصل از چنین آزمایشی برای هر فرد ، اختصاصی خواهد بود. با بکار گیری پروبهای متعدد ، آنقدر این آزمون انتخابی خواهد شد که می‌تواند یک فرد را در کل جمعیت انسانی شناسایی نماید. با این وجود ، روش ساترن بلوتینگ نیاز به نمونه‌های DNA نسبتا تازه و مقادیر DNA بیش از میزانی دارد که عموما در صحنه وقوع جرم ، وجود دارد. با استفاده از PCR که امکان ازدیاد مقادیر کم DNA را فراهم می‌سازد، حساسیت آزمون RFLP افزایش می‌یابد. کاربرد روش هم اکنون این روشها برای اثبات قطعی وقوع جرم در سرتاسر دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرند. از نتایج روشها برای محکوم و تبرئه نمودن افراد مظنون با اطمینان فوق‌العاده بالا استفاده می‌شود. با رسیدن به استانداردها و بکارگیری گسترده روشهای رسمی در آزمایشگاههای پزشکی قانونی ، استفاده از این روشها در دادگاهها ، افزایش بیشتری پیدا خواهد کرد. حتی می‌توان به رازهای قتلی اشاره نمود که دهها سال از وقوع آنها می‌گذرد. در سال ۱۹۹۶ انگشت نگاری DNA ، به تائید هویت استخوانهای آخرین سزار روس و خانواده او کمک نمود که در سال ۱۹۱۸ به قتل رسیده بودند. تجزیه DNA انسانی افراد متفاوت ، تعداد زیادی از توالی‌های نوکلئوتیدی متفاوت را نشان می‌دهد که اثرات فنوتیپی آشکاری را ایجاد نمی‌کنند، زیرا جهشها اغلب بین ژنها یا درون انترونها رخ داده‌اند. زمانی که یکی از این نوع تغییرات نهفته یا خاموش در یک جمعیت زیاد باشد، آن را چند شکلی گویند. یک مثال خوب از وجود تغییرات طبیعی با مطالعه نقشه گروه ژنی بتا_گلوبین در جمعیت ایتالیایی فراهم شده است. اگر یک چند شکلی پیدا شود که کاملا با ژن عامل یک بیماری ژنتیکی پیوسته باشد، آن وقت آن را می‌توان برای تشخیص بالینی بیش از زایمان بکار برد. آنالیز RFLP ، تنها روش قابل دسترسی برای تشخیص پیش از زایمان بیماریهایی است که در آنها محل عارضه در روی کروموزوم شناخته شده، ولی هنوز ژن کنترل کننده آنها تعیین نشده است.

رونویسی
آنزیمی كه عمل رونویسی را انجام می دهد RNA پلی مراز است. درپروكاریوت ها یك نوع RNA پلی مراز رونویسی همه نوع RNA ها را انجام می دهد اما دریوكاریوت ها علاوه بر RNA پلی ـ مراز خاصی كه در دواندامك كلروپلاست و میتوكندری آنها موجود است سه نوع RNA پلی مراز در هسته آنها موجود می باشد. به ساخته شدن RNA از روی DNA با كمك آنزیم RNA پلی مراز، رونویسی گویند كه اولین قدم برای ساخت پروتئین هاست. به عبارت دقیق تر رونویسی فرایندی است كه ضمن آن بادخالت آنزیم های اختصاصی (RNA پلی مراز)، مصرف مولكولهای پر انرژی (ATP) و بكارگیری نوكلئوئیدها، تركیبات نوكلئوتیدی موجود در مولكول DNA به سنتز نوعی RNA ها(mRNA، tRNA ، rRNA) می انجامد. آنزیمی كه عمل رونویسی را انجام می دهد RNA پلی مراز است. درپروكاریوت ها یك نوع RNA پلی مراز رونویسی همه نوع RNA ها را انجام می دهد اما دریوكاریوت ها علاوه بر RNA پلی ـ مراز خاصی كه در دواندامك كلروپلاست و میتوكندری آنها موجود است سه نوع RNA پلی مراز در هسته آنها موجود می باشد. در جدول زیر انواع RNA پلی مرازها و نقش آنها بیان شده است.

● پیش سازهای mRNA: RNA پیش ساز هر مولكول mRNA نهایی یوكاریوتی را كه نواحی دارای اطلاعات دارا و فاقد اطلاعات (بعداً بحث می شود) می باشد پیش سازهای mRNA یا RNA ناهمگن هسته ای می نامند.
● RNA های كوچك هسته ای: RNA هایی هستند كوچك كه در عمل پردازش پیش سازهای mRNA یعنی حذف نقاط فاقد اطلاعات و به هم چسبیدن نقاط دارای اطلاعات نقش دارند. (بعداً بحث می شود) ویژگی های آنزیم RNA پلی مراز از پروكاریوتی: آنزیمی بزرگ كه از ۶ زیر واحد تشكیل شده است كه البته زیر واحدی به نام زیگما جایگاه صحیح آغاز رونویسی را برروی مولكول DNA تشخیص می دهد (راه انداز) و پس ازتشخیص از مجموعه آنزیم جدا می شود. RNA پلی مراز پروكاریوتی توانایی تشخیص راه انداز را دارد.
● تعریف راه انداز: بخشی از ژن است كه امكان شروع ساختن RNA مربوط به آن ژن را فراهم می سازد، والبته آنزیم RNA پلی مراز نیز به این جایگاه متصل می شود. در حقیقت راه انداز به آنزیم RNA پلی مراز اجازه می دهد تا رونویسی را از محل صحیح آغاز كند و مثلاً رونویسی از وسط ژن شروع نشود.
● ویژگی آنزیم های RNA پلی مراز یوكاریوتی: این آنزیم ها ساختار پیچیده تر از آنزیم RNA پلی مراز پروكاریوتی دارند و از چندین زیرواحد تشكیل شده اند. هیچ كدام از این آنزیم ها برخلاف آنزیم RNA پلی مراز پروكاریوتی نمی توانند مستقیماً راه اندازی راشناسائی كنند بلكه هر یك به پروتئین های ویژه ای كه عوامل رونویسی نام دارند، نیاز دارند .
● مراحل رونویسی: رونویسی را می توان در مراحل مختلف به صورت زیر شرح داد. مرحله (۱) : الف) شناسائی راه انداز ژن موردنظر توسط آنزیم RNA پلی مراز ب) اتصال صحیح RNA پلی مراز به راه انداز ژن مرحله (۲): باز شدن دو رشته DNA توسط آنزیم RNA پلی مراز (شكستن پیوند هیدروژنی) مرحله (۳): شروع رونویسی از جایگاه آغاز رونویسی
● جایگاه آغاز رونویسی: اولین نوكلئوتیدی از DNA كه رونویسی می شود. رونویسی فقط از یك رشته ژن صورت می گیرد. در این مرحله (مرحله ۳) آنزیم RNA پلی مراز همچون قطاری روی DNA حركت می كند (كه بااستفاده از انرژی حاصل از تجزیه ATP صورت می گیرد) و در مقابل دئوكسی ریبونوكلئوئید DNA ای ریبونوكلئوئید RNA ای قرار می دهد. (تشكیل پیوند هیدروژنی) همچنین ریبونوكلئوتید جدید را به ریبونوكلئوتید قبلی وصل می كند.(تشكیل پیوند فسفودی استر) مرحله (۴) در این مرحله رونویسی پایان می یابد بدین صورت كه پس از رونویسی جایگاه پایان رونویسی توسط RNA پل مراز، مولكول RNA پلی مراز، DNA و mRNA ساخته شده از هم جدا شده و مولكول mRNA برای ترجمه آزاد می شود. به طور معمول برا ی مرحله پایان رونویسی دو مرحله در نظر گرفته می شود: الف) مرحله كندشدن حركت RNA پلی مراز برروی ژن ب) مرحله پایان حقیقی كند شدن RNA پلی مراز برروی ژن بدین ترتیب صورت می گیرد كه در نزدیك به انتهای ژن یك ناحیه غنی از بازهای C و G وجود دارد. همانطور كه می دانید بین C و G سه پیوند هیدروژنی برقرار است. بنابراین جدا كردن آنها از هم مشكل خواهد بود كه این موجب كند شدن حركت آنزیم RNA پلی مراز خواهد شد. در مرحله پایان حقیقی ، یا با فعالیت پروتئین های خاصی موجب پایان رونویسی می شود و یااینكه با ترادف های خاصی كه در ژن وجود دارد موحب تشكیل ساقه ـ حلقه شده و رونویسی پایان می یابد. عمل رونویسی در هسته یوكاریوت و سیتوپلاسم پروكاریوت ها صورت می گیرد. (در پروكاریوت ها هسته وجود ندارد) RNA های ساخته شده از ژن ساختار پر مانند را به نمایش می گذارد. از روی یك ژن، یك نوع mRNA ولی به تعداد فراوان ساخته می شود.

 DNA یاRNA ؟

New York Times,۲۰ June,۲۰۰۶ نیكلاس وید
ترجمه: زهرا عباسپور تمیجانی
روزنامه شرق

كروماتین مجموعه ای از پروتئین های خاص حلقه ای است كه هر مولكول دی ان ای در اطراف آن پیچیده شده است.
● بازیگر همه كاره زیست شناسی مولكولی دی ان ای برای دهه های متمادی ستاره آسمان زیست شناسی مولكولی بوده است. اما با درك اهمیت و توانایی آر ان ای كه برای مدتی مدید فقط به عنوان نسخه بردار ژن های موجود در مارپیچ دوگانه معروف شناخته می شد، می بایست صحنه را روز به روز بیشتر با آر ان ای به اشتراك گذارد. از نقطه نظر آر ان ای، دی ان ای تنها یك بایگانی غیرفعال اطلاعات است، یك دفترچه تلفن كندذهن. حال آنكه این آر ان ای است كه شماره ها را بازیابی می كند، ارتباطات را برقرار می سازد و تعیین می كند كه هر ارتباط چه مدت به طول انجامد. زیست شناسی به نام سوزان گتزمن از موسسه ملی سرطان در شعاری در یكی از اسلایدهای خود كه در سمپوزیومی در آزمایشگاه «كلد اسپرینگ هاربر» در لانگ ایلند ارائه كرده، گفته است: «هركاری كه دی ان ای انجام دهد، آر ان ای آن را بهتر انجام می دهد.» در گذشته آر ان ای تا این اندازه مورد احترام و توجه نبود. در زیست شناسی با قطعیت چنین گفته می شد كه دی ان ای، آر ان ای پیامبر و آر ان ای پیامبر پروتئین ها را می سازد و پروتئین ها نیز هر آنچه را كه لازم است در سلول انجام شود، انجام می دهند. اگرچه هنوز در این باره چالشی جدی صورت نگرفته است، اما پس از انفجار اطلاعات مربوط به آر ان ای تنظیم كننده كه نوع متفاوتی از آر ان ای بوده و توسط سلول های حیوانات، گیاهان و ویروس ها تولید می شود، به نظر می رسد این عقیده از جامعیت كمتری برخوردار باشد. آر ان ای تنظیم كننده در حال تبدیل شدن به بازیگر اصلی در برخی از حیاتی ترین فعالیت های سلول است. این آر ان ای یكپارچگی دی ان ای را در تخمك و اسپرم - كه اطلاعات مربوط به توارث را به نسل بعدی انتقال می دهند- تحقق می بخشد. این آر ان ای می تواند در تعیین اینكه چه ژن هایی برای هر نوع سلول قابل دسترسی هستند، كمك كننده باشد. این یك انتخاب اساسی برای حیواناتی است كه بدن آنها از سلول های متعدد تشكیل شده است و برای ایجاد سلول های كبدی و مغزی نیاز به بازخوانی مجموعه های جداگانه ای از ژن ها دارند. این امر موجب هماهنگی ژن هایی می شود كه تحت كنترل سیستم های متفاوت عمل می كنند اما نیاز دارند كه در پاسخ به استرس ناگهانی هماهنگ با یكدیگر كار كنند. در ده سال اخیر با كشف گروهی از مولكول های آران ای كوتاه كه آر ان ای های خاموش كننده نام گذاری شده اند و نیز گروهی دیگر كه از آنها به میكروآر ان ای یاد می شود، نقش تازه آر ان ای تنظیم كننده پدیدار شد. این دو گروه ویژگی های مشترك زیادی دارند. هر دو آنها از ژن های كوتاه و یا قطعاتی از دی ان ای تشكیل شده اند. كار هر دو آنها همانگونه كه پژوهشگران دریافته اند، با آر ان ای پیامبر متفاوت است. به وسیله ژن های كدكننده پروتئین، ژن های دی ان ای به شكل آر ان ای نسخه برداری می شوند. این آر ان ای پیامبر پس از پردازش، به واحدهای سازنده پروتئین در سلول وارد می شود. در اینجا اطلاعات آن برای ساختن نوع خاصی از مولكول پروتئین مورد استفاده قرار می گیرند. در مورد آر ان ای تنظیم كننده نسخه آر ان ای تهیه شده از روی ژن ها به وسیله آنزیم های سه گانه ای پردازش می شود. نتیجه این امر انبوهی از قطعات آر ان ای است كه برخی از آنها در حدود بیست واحد یا بیشتر طول دارند. به رغم كوتاهی، این بریده های آر ان ای به اندازه كافی طویل هستند كه با توالی های خاص واحدهای آر ان ای در بسیاری از آر ان ای های پیامبر درون سلول جور دربیایند. زمانی كه بریده های آر ان ای با آر ان ای پیامبر جفت می شوند، میكروآر ان ای ها فعالیت آر ان ای پیامبر را مهار كرده و آر ان ای های خاموش كننده اهداف آر ان ای پیامبر را تخریب می كنند. این بدان معنی است كه تعداد پروتئین های تولید شده در درون سلول به شكل قابل ملاحظه ای كاهش یافته و یا به صفر می رسد. پژوهشگران در حین تحقیق در مورد چگونگی كار كردن آر ان ای تنظیم كننده، با مشكلات جدیدی مواجه می شوند. یكی از كارهایی كه می بایست انجام شود، فهرست كردن آر ان ای های تنظیم كننده موجود در انواع متفاوت سلول ها است. به گفته دكتر دیوید بارتل از ام آی تی انسان ها بیش از ۴۰۰ ژن میكروآر ان ای دارند. این عدد در كرم های گرد ۱۱۱ و در نوعی گیاه خردل ۱۳۳ است. اگرچه تعداد ۴۰۰ ژن میكروآر ان ای در قیاس با ۲۵هزار ژن كد كننده پروتئین كه در سلول های انسانی وجود دارند، كوچك به نظر می رسد، اما هر میكروآر ان ای می تواند با بسیاری از انواع آر ان ای پیامبر تداخل نماید. این امر یك قید و بند تكاملی را به تمامی آر ان ای های پیامبر درون سلول تحمیل كرده است، چرا كه ژن هایی كه نیازی ندارند پروتئین هایشان به وسیله میكروآر ان ای كنترل شود، می بایست از ایجاد توالی هایی كه به وسیله آن شناسایی می شود، پرهیز كنند. دكتر بارتل می گوید كه وی و همكارانش تخمین می زنند بیش از یك سوم ژن های انسانی برای حفظ توالی آر ان ای های پیامبر خود كه می تواند توسط آر ان ای تنظیم كننده كنترل شود، تحت فشار تكامل هستند و می بایست از ایجاد چنین توالی هایی خودداری كنند. از آنجایی كه آر ان ای های تنظیم كننده می توانند این همه آر ان ای پیامبر را در آن واحد تحت تاثیر قرار دهند، به نظر می رسد كه نقش مهمی داشته باشند. آر ان ای تنظیم كننده به ویژه یكی از آنها كه به آر ان ای برش دهنده نامیده می شود، در تخمك و اسپرم فعال است. این امر احتمالاً بدین دلیل است كه می بایست دی ان ای اصلی را از تعرض ویروس ها و سایر عناصر مخرب مصون نگاه داشت. آر ان ای های تنظیم كننده در تنظیم وضعیت كروماتین سلول نیز نقش دارند. كروماتین مجموعه ای از پروتئین های خاص حلقه ای است كه هر مولكول دی ان ای در اطراف آن پیچیده شده است. كروماتین می تواند در وضعیت باز بوده و ژن های آن برای سلول قابل دسترسی باشند و یا بسته بوده و ژن های آن غیرفعال باشند. رابرت مارتینسن از آزمایشگاه «كلداسپرینگ هاربور» اخیراً دریافته است كه برخلاف تمامی انتظارات، در كروماتین بسته برخی ژن ها به صورت فعال در حال ساختن نسخه های آر ان ای هستند. اینها همان ژن های آر ان ای خاموش كننده هستند. به گفته وی این امر چنین نشان می دهد كه برای خاموش كردن دی ان ای می بایست ابتدا از آن نسخه برداری شود. مارتینسن و دیگران شواهدی را گزارش كرده اند حاكی از این كه نسخه های آر ان ای كه از ژن های خاموش كننده تهیه می شوند در محل اولیه در دی ان ای باقی می مانند و آنزیم هایی را به كار می گیرند كه كروماتین را فعال ساخته و سپس آن را خاموش می كنند. بنابراین به نظر می رسد محل ژن های آران ای موجود در رشته های دی ان ای در تعیین محلی كه می بایست خاموش شود، نقش داشته باشند. پرسش های بیشماری در مورد آر ان ای تنظیم كننده به وسیله گاری راوكان از بیمارستان عمومی ماساچوست مطرح شده است. دكتر راوكان كه یكی از اولین ژن های آر ان ای را كشف كرده، فهرستی از ۲۳ مسئله را اعلام كرد كه یادآور ۲۳ مسئله بسیار مهم ریاضی طرح شده توسط دیوید هیلبرت در سال ۱۹۰۰ است. دكتر راوكان معماهای ایجاد شده به وسیله آر ان ای تنظیم كننده را به سمپوزیوم ارائه كرد. یكی از دانشمندان حاضر در كنفرانس، جیمز دی واتسون، یكی از دو كاشف ساختار دی ان ای، یافته های جدید را یك انقلاب خواند.

مطالعات سیتوژنتیك

یكی از دقیقترین روشهای شناسایی نمونه ها در بسیاری ازگونه ها استفاده از تكنیكهای سیتوژنتیك است و مطالعات ژنوتیپی از اصیل ترین مطالعات محسوب می شود چرا كه آنچه در ظاهر نمونه بروز می كند (فنوتیپ) انعكاسی از ساختار ژنتیكی (ژنوتیپ) آن است ، هر چند در طی طریق از ژنوتیپ به فنوتیپ عوامل واسطه و تاثیر گذار متعددی همچون تاثیرات محیطی نقش آفرینی می كنند و سبب تغییراتی سوای آنچه از فنوتیپ انتظار می رفت می گردند. یكی از دقیقترین روشهای شناسایی نمونه ها در بسیاری ازگونه ها استفاده از تكنیكهای سیتوژنتیك است و مطالعات ژنوتیپی از اصیل ترین مطالعات محسوب می شود چرا كه آنچه در ظاهر نمونه بروز می كند (فنوتیپ) انعكاسی از ساختار ژنتیكی (ژنوتیپ) آن است ، هر چند در طی طریق از ژنوتیپ به فنوتیپ عوامل واسطه و تاثیر گذار متعددی همچون تاثیرات محیطی نقش آفرینی می كنند و سبب تغییراتی سوای آنچه از فنوتیپ انتظار می رفت می گردند. بنابراین حذف عوامل واسطه و رسیدن به سر منشأ آنچه سبب تغییرات ذاتی در نمونه ها می شود از اصالت خاصی برخوردار بوده و در مطالعات بنیادین توصیه می شود. تهیه كاریوتایپ و مطالعات كاریولوژیكی همانند شمارش تعداد ، شكل و اندازه كروموزومها روشنگر تفاوتهای اصیل در نمونه ها است ، هر چند اندازه كروموزومها از اهمیت كمتری برخوردار بوده ولی نسبت بازوهای كروموزومی می تواند جایگزین آن شود. در این طرح پژوهشی ، مطالعات سیتوژنیتیكی بر روی سوسماران مشهد صورت گرفته و كاریوتایپ آنها تعیین شده است. بدین لحاظ اكثر نمونه های صید شده مورد مطالعه سیتوژنتیكی قرار گرفتند بطوریكه در گونه های Trapelus و Eremias كاریوتایپ بیش ار ۹۰% نمونه ها و در گونه های Laudakia و Mabuya كاریوتایپ بیش از ۶۰% نمونه ها تهیه گردید. جهت تهیه كاریوتایپ ضرورت داشت نمونه ها بصورت زنده به آزمایشگاه منتقل و تا هنگام كار زنده می ماندند. متابولیسم پائین خزندگان نسبت به رده های عالیتر همچون پستانداران از موانع جدی تهیه كاریوتایپهای مناسب بود و در اسارت نگهداشتن نمونه ها و عدم تغذیه آنها در طی دوره نگهداری در آزمایشگاه متابولیسم راباز هم پائین تر آورده و مشكلات كاری را مضاعف می نمود. مخمر آبجو از تركیباتی است كه تقسیمات سلولی را افزایش می دهد. بدین لحاظ بمنظور تسریع در روند تقسیم سلولی ۱۲ تا ۲۴ ساعت قبل از انجام كار به نمونه مخمر آبجو تزریق گردید. تزریق بصورت داخل سلومی و با سرنگ انسولین انجام گرفت. میزان تزریق مناسب بر اساس وزن جانور تعیین و به ازاء هر گرم وزن جانور ۲% مخمر آبجو تزریق گردید. در طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت مخمر آبجو اثر خود را گذاشته و باعث افزایش تعداد سلولهای درحال تقسیم می گردد. مرحله بعدی ایجاد اختلال در مراحل تقسیم سلولی است . بهترین زمان در چرخه تقسیم سلولی برای مطالعه كروموزومها مرحله متافاز تقسیم میتوز است بنابراین اگر تقسیمات سلولی در این مرحله متوقف شود كروموزومها به فرم كاملاً متراكم و مشخص در آمده اند. كلشی سین یا سولفات وین بلاستین از تركیباتی است كه تقسیم میتوز را در مرحله متافاز متوقف می كند. بنابراین از این تركیبات استفاده گردید. تزریق كلشی سین نیز بصورت داخل سلومی با سرنگ انسولین انجام گرفت و میزان آن بر اساس وزن جانور تعیین گردید. بهترین میزان تزریق ۱% به ازاء هر گرم وزن جانور است. زمان تاثیر گذاری كلشی سین ۱ تا ۵/۱ ساعت است. پس از این مرحله نوبت استخراج سلولهای مناسب است. از سلولهای مختلفی میتوان جهت تهیه كاریوتایپ استفاده كرد. در انسان از سلولهای خونی بویژه لنفوسیتها استفاده می گردد ولی در جانوران خرد جثه بیشتر از مغز استخوان استفاده می شود كه مركز خون سازی است . در تهیه كاریوتایپ سوسماران نیز از مغز استخوان استفاده شد لذا پس از بیهوش كردن نمونه با كلروفورم ، جانور تشریح و یكی ازاستخوانهای ران آن از پا جدا می شد. جداسازی استخوان ران بنحوی انجام می گرفت كه حداقل آسیب را به آناتومی جانور وارد سازد بنابراین استخوان از لابلای عضلات خارج و آنگاه از محل اتصال باكمر بند لگنی آزاد و جدا می شد. عضلات و سایر قسمتهای اندام حركتی به تنه متصل مانده و سپس جهت نگهداری دائمی نمونه ها دربخشهای مختلف جانور فیكساتور فرمالین ۶% تزریق میگردید. این تزریق از درون دهان و كلواك جهت تثبیت دستگاه گوارش ، از ناحیه شكمی جهت تثبیت اندامهای داخلی ، درون دستها و پاها و دم جهت تثبیت عضلات و... انجام می گرفت و نمونه ها پس از فرم گیری با دستگاه دایموند شماره گذاری و به جمع نمونه های كلكسیون سوسماران موزه جانور شناسی دانشكده علوم دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد افزوده می گشت. پس از جداسازی ران ، طرفین استخوان برش خورده و محتویات آن استخراج می گردید كه مملو از سلولهای خونی ساخته شده در مغز استخوان بود. مرحله بعدی نازك كردن غشاء این سلولها بود تا عمل آزادسازی ژنوم سلول راحت تر انجام گیرد. این فرایند بكمك محلول KCl انجام پذیرفت. بدین لحاظ سلولهای جداشده از مغز استخوان در محلول KCl قرار گرفته و بمدت چند دقیقه در انكوباتور با دمای حدود ۳۵ نگهداری می شد. سپس جهت خالص سازی سلولهای مورد نیاز از سایر عوامل از جمله چربیها و... محلول سانتریفوژ می گردید. این عمل طی ۳ مرحله بمدت ۱۰ دقیقه و با سرعت ۱۰۰۰ دور در دقیقه انجام می گرفت. در هر مرحله به رسوب ایجاد شده از سانتریفوژ مقداری محلول فیكساتور كه تركیبی از متانول و اسید استیك گلاسیال به میزان ۳ به ۱ بود افزوده و عمل سانتریفوژ تكرار می گردید و محلول رویی لوله سانتریفوژ دور ریخته می شد. در آخرین مرحله سانتریفوژ به رسوب باقیمانده حدود ۵/۰ فیكساتور افزوده شده و پس از همگن كردن رسوب ، محلول حاصله را از ارتفاع حدود ۵۰ سانتیمتری بر روی لام میكروسكوپی پرتاب می كردیم. هدف از این كار پاره شدن غشاء نازك شده و آزاد سازی كروموزومها و پخش شدن آنها بر روی لام بود. آنگاه محتویات روی لام توسط شعله ملایم ثابت و نهایتاً توسط گیمسای ۱۵% رنگ آمیزی می گردید. مرحله آخر پیدا كردن كاریوتایپ مناسب بر روی لام ، عكسبرداری از آن و نهایتاً مطالعه و تكمیل جدول آنالیز كروموزومی نمونه ها بود كه در ادامه مورد بحث قرار می گیرد. شمارش كروموزومها ، تعیین وضعیت آنها از نظر محل استقرار سانترومر ، اندازه گیری طول آنها و یافتن همولوگها و... از كارهای مرسوم در مطالعات كاریولوژیكی است. شمارش كروموزومهای نمونه ها بر اساس عكسهای تهیه شده از كاریوتایپ آنها انجام و عدد كروموزومی آنها بدست می آمد. در رابطه با محل استقرار سانترومر ، كروموزومها را میتوان به چهار گروه متاسانتریك ، ساب متاسانتریك ، ساب تلوسانتریك و تلوسانتریك (اكروسانتریك) تقسیم كرد . معیار این تقسیم بندی نسبت بازوهای بزرگ و كوچك كروموزومها به یكدیگر میباشد. تشخیص و تعیین كروموزومهای همولوگ بر اساس اندازه كلی كروموزوم و نوع آن انجام می گیرد و سایر نتیجه گیریها بر اساس ترسیم ایدیوگرام مربوطه قابل حصول است . ایدیوگرام در حقیقت ترسیمی الهام گرفته از كاریوتایپ حقیقی است با این تفاوت كه در آن اصلاحاتی (همچون رفع كج شدگیهای كروموزومها) انجام شده است . این ترسیم از جهات بسیاری مطالعه را دقیق تر و راحت تر می نماید. ایدیوگرامها طوری ترسیم شده اند تا مواردی همچون طول بازوهای كروموزومی و درصد طول هر كروموزوم نسبت به طول كل كروموزوم ها قابل تشخیص باشد.

شناسایی فون و كاریوتایپ سوسماران مشهد : آقای دكتر علی نعمتی ( دكترای فزیولوژی جانوری ، عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد )
 blogfa دیرینه‌شناسی‌جانوران

شبکه اطلاع رسانی رشد