نجوم و نوروز

به نام خداوند كيهان و گردان سپهر            فروزنده ي ماه و ناهيد و مهر

همگي ما سال را با تقويم ثبت مي كنيم. همه به تقويم احتياج دارند و از روي آن مي توانند اوقات خود را تنظيم كنند. بعلاوه ما نياز داريم ماهها را با فصول چهارگانه تطبيق دهيم. عدم تطبيق تقويم با نظم فصول، يكي از مهمترين مسائل مردمان گذشته بود. امروزه با رصد ستارگان مي دانيم كه يكسال شامل تعداد صحيحي از روزها نيست. زمين با يكبار گردش به دور خود 4/1,365 بار به دور محور خود مي چرخد. اين مدت را سال خورشيدي مي نامند كه سال معمولي روزمره ي زندگي ماست.
نزد بسياري از مردم، دوازده صورت فلكي از شهرت بسيار برخوردارند كه در نواري محيط بر منظومه ي شمسي قرار دارند و مسير ظاهري خورشيد در طي يكسال از بين آنها مي گذرد. اين دوازده صورت فلكي به ترتيب عبارتند از:
حمل(فروردين)-ثور(ارديبهشت)-جوزا(خرداد)-سرطان(تير)-اسد(مرداد)-سنبله(شهريور)-
ميزان(مهر)-عقرب(آبان)-قوس(آذر)-جدي(دي)-دلو(بهمن)-حوت(اسفند) 
 كه به هر يك از اين صور فلكي در اصطلاح يك برج اطلاق مي شود.
به آغاز بهار اعتدال بهاري مي گويند؛ به اين معنا كه حين تقاطع مداري كه ظاهراً خورشيد در آسمان مي پيمايد با استواي سماوي در دو نقطه، طول شب و روز در تمام نقاط زمين با هم برابر مي شود. اين تقاطع سالي دو مرتبه رخ مي دهد و به نقاط حاصل از اين برخورد در اصطلاح نقاط اعتدالين گفته مي شود. خورشيد هر سال در اول فروردين و اول مهر در اين مقاط است كه فاصله اين دو اعتدال شش ماه است. از زمان باستان در ايران جشن نوروز در بين جشنهاي ملي جلوه ي ويژه اي داشته است، زيرا شروع سال نو را گزارش مي دهد و نوروز از ماه فروردين آغاز مي گردد.
ايرانيان از هر دين و مذهبي كه باشند از پنج روز مانده به نوروز كه به نام پنجه ناميده مي شود به خانه تكاني مي پردازند و تدارك مي بينند.
نسبت هفت سين بنابر باور آشوزرتشت اهورامزدا داراي شش صفت بارز يا شش فروزه مي باشدكه چنانچه هر انساني با تمرين و ممارست اين شش صفت را فرا گيرد مي تواند به خدا برسد كه امشاسپندان(مقدسين بي مرگ) ناميده مي شوند. همه ي ايرانيان در سر سفره ي نوروزي خود، از نماد خدا و اين شش امشاسپندان مي گذرند. در خورده اوستا در نماز همازوردهمان مي خوانيم كه نماد خدا در سر سفره ي هفت سين كتاب آسماني(مسلمانان قرآن مجيد-زرتشتيان گاتاها-عيسويان انجيل و يهوديان تورات) مي باشد.
پارچه سفيدي را پهن كرده و هفت سين را بر روي آن مي چيدند كه تخم مرغ و شير نماد فرشته ي بهمن بوده است. آتش نماد ارديبهشت يا راستي بوده كه بصورت روشن كردن شمع و چراغ و غيره بر سر سفره نور مي بخشيد. سكه و ظروف فلزي نماد شهريور (كه به معناي تسلط بر نفس خويش مي باشد) بوده است. آب و ماهي نمادي از فرشته ي خورداد (كه خورشيد در آن ماه قويتر مي شود) بوده و گذاردن گلها و گياهان مختلف از امشاسپند امرداد و جاودانگي سخن مي راند. خاك گلدان نماد باروري و از آنِ فرشته سپندارمزد كه موكّل زمين است مي باشد؛ بنابراين در بين آنها هفت سين يا هفت شين يا هفت چين هم مطرح نبوده است بلكه از نماد اين هفت امشاسپندان چيزهايي را بر سر سفره مي گذاردند كه بعد از اسلام به صورت هفت سين درآمده است.
همچنين ايرانيان در ماه فروردين يادگذشتگان خود را گرامي مي دارند چرا كه مي دانند از وجود و  خلاقيتها و ذخاير مادي و معنوي آنهاست كه ما امروزه بهتر از پدرانمان زندگي مي كنيم.
با شروع هر سال دگرگوني در آسمان و زمين رخ مي دهد كه عالم را از يك خواب زمستاني بيدار مي كند و نمادي روشن از معاد مي باشد و هر ساله با تكرار آن، اين مطلب را يادآور مي شود و با تأملي عميق در علوم مختلف به خصوص نجوم، انسان شگفتيها و نظم و عظمتي را در كيهان مي بيند كه بسيار حيرت آور و   تحسين بر انگيز است.
 
فصل بهاران شد ببين بستان پر زحور و پري
                                                         گويي سليمان بر سپه عرضه نمود انگشتري
در جان بلبل گل نگر وزگل به عقل كل نگر
                                                            در آب نقش يار بين و آن نرگس خمّار بين
 
 

تهيه كننده : صغرا كريمي پور
عضو انجمن نجوم اكليل شمالي
 
 
منابع:
1-شناخت مقدماتي ستارگان-ترجمه توفيق حيدرزاده
2-مقاله ي با اصطلاحات دانش نجوم آشنا شويم-امير سميعي
3-گزيده اي از سخنان دكتر موبد اردشير خورشيديان
4-اينترنت
 
برگرفته از سایت هوپا