هنر فیزیک !!!

آلودگی نوری.

عبارت عجیبی است. نه؟

مگر نور هم می تواند آلودگی ایجاد کند؟

 در این نوشته می خواهیم انواع این نوع آلودگی را مطرح کنیم تا با شناخت آنها از ایجادشان پرهیز کنیم.

اما اول ببینیم آلودگی نوری چیست :

بسياري از ساکنين شهر هاي بزرگ تصور مي کنند که کم فروغي ستاره ها در شهر حاصل آلودگي هواست. اينان ناخودآگاه تقصير هر معضل زيست_ محيطي را به گردن هوا مي اندازند، چرا که آلودگي آن مشهودتر از ديگر عوارض است. براي يافتن علت اصلي، مي توان اينگونه تصور کرد تنها چيزي از جنس خود ستاره يعني نور مي تواند ديدار آن را مختل نمايد. چيزي شبيه نور خورشيد، نور ماه و يا ....

بله، نورهاي مصنوعي ساخته دست بشر. منابع نورهاي طبيعي هر کدام در جاي خود وظيفه اي داشته و معقول به نظر مي رسند اما به نظر مي رسد تمام مشکلات بعد از اختراع اديسون (لامپ) آغاز گرديد و بدين گونه آلودگي نوري پديد آمد.

آلودگي نوري چيست؟

هر گاه با نور مصنوعي رفتار نادرست و غير استاندارد صورت گيرد آلودگي نوري پديد مي آيد. در حقيقت اگر اعتقاد به ميانه روي در مصرف هر چيز داشته باشيم، استفاده از نور نيز حد و اندازه خود را دارد. پس استفاده بيش از اندازه از نور توليد آلودگي نوري مي كند. در واقع نورهاي مصنوعي كه در زمان يا مكان نامناسب از استاندارد خود خارج شده و با كيفيت نامطلوب محيط زيست و آسمان شب را آزاردهنده و آلوده مي سازد را آلودگي نوري مي ناميم.

تاريخچه

اولين مطالعات در مورد آلودگي نوري در حدود 36 سال پيش در زمينه افزايش روشنايي آسمان شب، به وسيله ستاره شناسان انجام گرفت. چرا كه پيش از محسوس بودن اين افزايش روشنايي براي ساير افراد، تجهيزات دقيق علم نجوم (تلسكوپ ها) متوجه چنين شرايطي شده بودند. كشورهايي مانند ايتاليا، كشورهاي اروپاي شرقي، آمريكا و استراليا از پيشتازان كنترل اين آلودگي هستند. به طوري كه اولين گردهمايي بين المللي در سال 1995 ميلادي در ايتاليا با موضوع "آلودگي نوري، ابعاد و احتمال وقوع" برگزار گرديد و به فاصله دو سال اولين قانون محلي در همان كشور به تصويب رسيد.

تجربه شما

حتماً شما آلودگي نوري را در زندگيتان تجربه كرده ايد. هنگامي که در کوير يا منطقه اي هستيد که از دسترس بشر به دور مانده است، در شب، آسمان پرستاره اي را نظاره مي کنيد که تا به حال آن را در شهرتان مشاهده نکرده ايد. اين موضوع همان آلودگي نوري در شهرها را نشان مي دهد که مانع از درخشش ستارگان در آسمان مي شود.

ما به نور لامپ‌ها تنها به حدي نياز داريم كه با زاويه تابش مناسب محيط اطرافمان را روشن کند نه آسمان بالاي سرمان را! چرا كه در چنين شرايطي فضاي تاريك و ظلماني آسمان با نوري غير طبيعي و مزاحم آلوده مي‌شود. همچنين بسته به نوع لامپ از 30 تا 40 درصد اتلاف انرژي به همراه دارد. البته در شهر هاي بزرگ ذرات معلق آلودگي هوا، مانند آينه اي اين نورهاي را به سوي زمين باز مي تاباند و موجب تشديد آلودگي نوري مي شود.

اثرات آلودگي نوري بر انسان

قرار گرفتن طولاني مدت انسان در زير نور مصنوعي به علت وجـود اشـعه مادون قـرمز و فـرابنفـش باعـث آسيب هاي چشـمي مي گردد. نورهاي مزاحمي مانند نورهايي كه از پنجره در هنگام خواب وارد اتاق مي شود باعث بروز استرس و كاهش تمركز فكر در انسان مي شود و در دراز مدت باعث تضعيف دستگاه ايمني بدن و افـزايش احتمـال ابتلا به انـواع سرطـان از جمله سرطان هاي پوستي، جوش زدگي، رنگ پريدگي و سرطان سينه در زنان مي گردد.

از انواع ديگر آلودگي نوري مي‌توان به خيرگي اشاره كرد. هنگاميكه پرتو مستقيم يك منبع نور با شدت زياد در محور ديد عابرين يا رانندگان قرار مي‌گيرد اين پديده رخ داده و سبب كم شدن ديد و ناراحتي عابرين و رانندگان مي شود و خطر تصادفات را در هنگام رانندگي افزايش مي دهد. چراغ هاي تزئيني که شهرداري ها در کنار خيابان ها به جهت ايجاد زيبايي مصنوعي به کار مي برند نيز مي تواند باعث خيرگي و يا خستگي چشم راننده گردد. در حقيقت به جز آسفالت خيابان و تابلوهاي راهنمايي، راننده نبايد هيچ نور ديگري را در ميدان ديد خود ببيند. اين يعني توجه به زاويه و مقدار تابش.

همچنين نور بيش از اندازه، آستانه تحمل و ساعت دروني بدن را كه كنترل كنـنده سيستم هاي زيسـتي و ريتـم هاي رفتـاري است، كاهـش داده و موجب افسردگي نيز مي گردد.

در شهر هاي بزرگ به دليل ميزان بالاي نور مصنوعي پراكنده شده در جو، ‌امكان ديدن ستارگان و طبيعت آسمان شب براي ساكنان آن وجود ندارد همچنين ستاره شناسان مجبورند مسافت هاي بسياري را پيموده تا به آسماني تاريك و عاري از هر نوع نور آزاردهنده دست پيدا كنند. مبارزه با آلودگي نوري هدف تاريکي مطلق در شهر ها و ديدن کهکشان راه شيري را دنبال نمي کند، بلکه انتظار دارد گنبد نوراني شهر در فاصله 200 کيلومتري، افق آسمان رصدگر را از بين نبرد.

اي کاش انسان ها دريابند که طبيعتي غير از درخت و رود و دريا نيز وجود دارد و تنها کافي است کمي سرشان را بالا گرفته تا جهان شگفت انگيز ستارگان، دانه هاي دلشان را صيقل بخشد. کافي است خاطرات پدرانشان را براي شمردن شهاب ها تا پاسي از شب بشوند تا براي ديدن آسماني روحاني لحظه شماري کنند.

نويسنده: سيد حامد ميرزاخليل

منبع: Lightpollution.ir

اصطلاح کلی آلودگی نوری به مشکلات چندگانه ای اطلاق می گردد که به وسیله استفاده کم بازده، آزار دهنده، افزون بر نیاز یا غیر منطقی از نور مصنوعی ایجاد می شود. دسته بندی اختصاصی آلودگی نوری شامل موارد زیر می گردد؛

فراتازی نوری

فراتازی نوری آنست که نوری ناخواسته وارد حریم شخصی کسی شود، همچون نور چراغ های روی دیوار و سردر همسایه. یک مشکل معمول ناشی از نور متجاوز زمانی رخ می دهد که نور شدیدی از بیرون و از راه پنجره به داخل خانه کسی بتابد که ناخوشایندی هایی همچون بروز بی خوابی و یا از بین بردن چشم انداز شامگاهی را در پی خواهد داشت.

این پدیده آزار ویژه ای را برای اخترشناسان آماتور در پی دارد. چرا که نورهای احتمالی کنترل نشده در نزدیکی آنها، رصد آسمان شب را از محل سکونتشان ناممکن می سازد. بیشتر رصدخانه های اپتیکی مهم در بخش هایی جای گرفته اند که حوزه پیرامون آنها دارای قوانین سختگیرانه و موانع کافی در راستای محدود سازی و کنترل بکارگیری منابع نوری می باشد.

روشن سازی بیش از اندازه

این اصطلاح به زیاده روی در بکارگیری نور اطلاق می گردد. میانگین انرژی هدر رفته بر اثر روشن سازیِ افزون بر نیاز، به تنهایی در آمریکا، روزانه برابر چندین میلیون بشکه نفت ارزیابی شده است. نیاز به یادآوریست که بشکه های نفت رقمی نمادین و معادلی برای مصرف انرژی از تمامی منابع می باشد.

این نوع آلودگی نوری ریشه در عوامل زیر دارد:

بکار نگرفتن زمان سنج، حسگرهای حرکتی یا دیگر وسایل کنترل برای خاموش کردن منابع روشنایی هنگامی که نیازی به آنها نیست.

طراحی ناشایست، به ویژه در روشن سازی محیط های کاری که در آنها سطوح بالایی از روشنایی، افزون بر نیاز آن محیط کار در نظر گرفته می شود.

انتخاب نادرست حباب چراغ ها که سبب می شود این چراغ ها نتوانند نور را به طور مستقیم و تنها به بخش های مورد نیاز بتابانند.

گزینش ناشایست منابع نوری پرمصرف، برای اهداف روشن سازی که با منابع کم مصرف تر دست یافتنی هستند.

کاستی در آموزش مدیران ساختمان ها و ساکنین آنها جهت بکارگیری بهینه ی دستگاه های روشن سازی.

کاستی در رسیدگی و تعمیر چراغها که افزایش نورهای هرز و هزینه بری بیشتر را در پی دارد.

خیره کنندگی

این پدیده در نتیجه تضاد شدید مناطق روشن و تاریک در میدان دید ایجاد می شود. گاهی نگاه کردن به یک رشته نورانی لامپ بی حفاظ یا با حفاظ نامناسب این پدیده را ایجاد می کند. تابیدن نور به داخل چشم رهگذران یا رانندگان می تواند تا بیش از یک ساعت دید فرد را دچار اختلال کند. این پدیده علاوه بر مورد فوق، به دلیل ایجاد تضاد شدیدی بین مناطق روشن و تاریک، مانع درک صحیح میزان تیرگی و روشنی توسط اندام بینایی می شود. کنترل این پدیده در تامین ایمنی راهها دارای اهمیت بسیاری است. زیرا درخشش و پوشش نامناسب چراغهای کنار راه ممکن است رانندگان یا رهگذران را دچار کوری گذرا کند که همین امر می تواند مقدمه حوادث رانندگی شود. خیره کنندگی را می توان به شیوه های گوناگون دسته بندی کرد. یکی از این دسته بندی ها توسط Bob Mizon (هماهنگ کننده ی انجمن آسمان تاریک بریتانیا) ایجاد شده که بدین شرح می باشد:

کورکننده:

که به توصیف اثری همانند آنچه بر اثر خیره شدن به خورشید برای چشم ها اتفاق می افتاد، می پردازد. این عارضه کاملاً کور کنده بوده و فرد را به اختلالات گذرای  بینایی دچار می سازد.

ناتوان کننده:

به توصیف اثری مانند کور شدن توسط نور چراغ خودروهای مقابل همراه با کاهش عدیده ی توانمندی های بینایی می پردازد.

آزار دهنده:

به تنهایی موقعیت خطرناکی ایجاد نمی کند. در بهترین حالت رنجش آور و خشم انگیز است. تحمل آن برای بلند مدت می تواند سبب احساس خستگی گردد.

درهم ریختگی منابع نوری

درهم ریختگی منابع نوری به دسته ی نورهای شدید گفته می شود. تجمع منابع نوری و تلاقی نورهای گسیل شونده از آنها ممکن است سبب گیجی و انحراف حواس فرد از موانع شود. افزون بر موارد بالا، بسیاری از تصادفات را می توان پی آمد این پدیده دانست.

موارد نمایانی از این گونه در راه هایی که چراغ های دو سوی آن بد طراحی شده یا تابلوهای تجاری درخشانی پیرامون جاده را دربرگرفته دیده می شود. در تابلوهای تجاری بسته به انگیزه شخص یا سازمان نصب کننده آنها نورپردازی های گوناگونی بکار گرفته می شود که برخی از این نورپردازی ها حتی ممکن است سبب پراکندگی حواس رانندگان و زمینه ساز تصادفات شوند.

هاله نورانی در آسمان شب

این پدیده از دو عامل ناشی می شود؛ یکی بازتاب نور به سمت آسمان از بازتاب کننده هایی که در معرض تابش چراغها قرار گرفته اند و دیگری چراغهایی با هدایت ناشایست نور، بگونه ای که نورشان به سوی آسمان می تابد. نورهایی که به سمت آسمان می روند در برخورد با جو دچار پراش می شوند و نرخ این پراش وابستگی بسیاری به طول موج نور گسیل شونده دارد.

ترجمه: سها حکیمی

به نقل از: انجمن مبارزه با آلودگی نوری در ایران

منبع : تبیان