اصول برنامه ریزی برای محتوای روز نجوم

شما می توانید روش های خردمندانه و نو آورانه ای را در خصوص برگزاری روز نجوم در پیش بگیرد ممکن است برخی ایده های شما بعدها مورد استفاده گیرد در ادامه این راهنما تعدادی از روش های برگزاری و برنامه های پیشنهادی مبتنی بر تجربه های بین المللی (بر اساس راهنمای برگزاری روز نجوم و توصیه نامه انجمن نجوم سلطنتی، مرکز مونترال) و تجربه های ایران ارایه می شود. اما همه این موارد راهنماهای کلی هستند و شما می توانید بر اساس نیازها و امکانات خود آنها را تغییر دهید و به معرفی آنها بپردازید.

"نکته مهم در این بین آن است که فراموش نکنید در روز نجوم مردم برای لذت بردن از آسمان و زیباییهای آن پیش شما می آیند." بعدها به اندازه کافی فرصت خواهید داشت که اطلاعات تخصصی خودتان را به رخ آنها بکشید بنابراین سعی نکنید با برگزاری سخنرانیهای تخصصی (مثلا شبیه سازی کرمچاله ها در شتاب دهنده های ذرات !!!!! یا کیهان شناسی نسبيتی !!!!) مردم را دچار سرگیجه کنید.

انها قرار است در پایان مراسم از انچه پشت سر گذاشته اند لذت ببرند و نه اینکه دچار کابوس شوند.

چند محور پیشنهادی برای روز نجوم 1387

شما می توانید بر اساس شناختی که از مخاطبان خود دارید برخی محورهای اصلی را در برنامه خود قرار دهید امسال هیچ تم بین المللی از سوی لیگ نجوم اعلام نشده است و شاخه آماتوری انجمن نجوم نیز ضمن تاکیدی که بر تم نجوم و صلح دارد اما تم خاصی را برای امسال در نظر نگرفته است موارد زیر برخی از پیشنهادها برای محور های برگزاری سال جاری است

-    سال 2009 – 1387، از سوی سازمان ملل متحد سال جهانی نجوم نامگذاری شده است. شما روز نجوم امسال را می توانید به پیشواز سال جهانی نجوم برگزار کنید

-    طرح رصد خانه ملی ایران در این روزها در حال پیشرفت است. انجام موفقیت آمیز این طرح ایران را پس از 800 سال صاحب رصدخانه ای پیشرفته می کند. می توانید برای جلب حمایت عمومی از این طرح برنامه های خود را سامان دهید و از مردم در باره اهمیت این طرح صحبت کنید و یا حتی طومارهایی در حمایت از انجام این طرح تهیه کنید و آنها را به پژوهشکده رصدخانه ملی ایران ارسال کنید.

-    در آخرین روز سال گذشته، سر آرتور سی کلارک  ،نویسنده بزرگ علمی تخیلی، طراح سیستمهای ماهواره ای زمین ثابت و آینده نگر برجسته در سن 90 سالگی در گذشت لذا یکی از برنامه های شما می تواند به موضوع آینده نگری در زمینه نجوم و نقش نجوم درآینده انسان تبدیل شود.

-    این سالها مهمترین تهدیدی که سیاره ما را تهدید می کند بیش از جنگ و حملات تروریستی ، گرم شدن زمین است. با افزایش تولید گازهای گلخانه ای زمین در آستانه تغییر اقلیم قرار گرفته اسن که می تواند حیات ما را در

-    این سیاره نابود کند و تنها سیاره دارای حیات هوشمند منظومه شمسی را تهدید کند. می توانید امسال گرم شدن زمین – به عنوان یکی از سیارات منظومه شمسی – و ضرورت حفظ آن را در دستور کارتان قرار دهید و با شعارهایی نظیر زمین سبز، آسمان زیبا یا مانند آن به مردم درباره حفظ محیط زیست و روشهای مبارزه با گرم شدن آن توضیح دهید.

- آلودگي نوري يكي از مشكلات منجمان است.با نگاه عميق تر به اين مشكل اجتماعي در ميابيم اين آلودگي در زندگي انسانها و كليه جانداران اثرات منفي زيادي دارد.ميتوانيد ضمن آگاهي عمومي  به مخاطبانتان روشهاي درست نورپردازي در زندگي فردي را آموزش دهيد.

چند سناریو کلی برای برگزاری روز نجوم

الف: برنامه 4 مرحله ای برای برگزاری برنامه 1 روزه روز نجوم

فاز اول –  حدود 1 ماه پیش از برگزاری روز نجوم، اعضا گروه برگزار کننده که برنامه های اصلی خود و هماهنگیهای لازم برای محل برگزاری را مشخص کرده اند باید با رسانه ها تماس بگیرند و برنامه خود را به آنها معرفی کنند (روزنامه ها – رادیو تلوزیونهای محلی- خبرنامه های الکترونیکی و...) . در این زمان باید پوسترهای برگزاری مراسم ،  که محل و زمان دقیق آن را مشخص کرده اید (نمونه ای از این پوسترها در سایت شاخه آماتوری انجمن نجوم و با کیفیت قابل پرینت موجود است که می توانید مشخصات خود را به آن اضافه کنید) در سطح شهر یا محل (بسته به دامنه برگزاری مراسمتان) پخش کنید.

فاز دوم – روز نجوم : شما در این روز می توانید با هماهنگی دیگر گروهها و مراکز مرتبط در منطقه خود در مرکزی که مشخص کرده اید (مکانهایی مانند پارک ،سالن نمایش دارای حیاط و ترجیحا اگر رصدخانه یا آسمان نما و یا موزه علوم در محل شما وجود دارد) برنامه خود را برگزار کنید. چند تلسکوپ را در فضای باز و با فاصله از هم قرار دهید و پشت هر یک از آنها فردی که آشنایی کامل با کار کردن با تلسکوپ . اجرام دارد و در عین حال دارای روابط عمومی قوی و توان پاسخگویی به مردم است را قرار دهید(شاید لازم باشد 2 نفر این کار را انجام دهند).توجه:به خاطر داشته باشيد از فرد متصدي تلسكوپ سوالات زيادي پرسيده مي شود،شايد برخي از پرسشها خنده دار يا عجيب و پيچيده باشد،يا حتي سوالي باشد كه پاسخ آن را نمي دانيد،در چنين شرايطي بادقت به سوال گوش كنيد سپس جواب را به ساده ترين شكل به او بدهيد براي قابل فهم تر شدن پاسخ از مثال هايي كه در زندكي روزمره با آن سروكار داريم  كمك بگيريدو در صورتي كه پاسخ را نمي دانستيد پرسش كننده را با پاسخ هاي پيچيده گمراه و سرگردان نكنيد،به     او اين شانس را بدهيد تااز نجوم دلزده نشود.

      موزه علوم یا آسمان نما ها می تواند برنامه ویژه ای را برای آن روز در نظر بگیرد.  در غیر اینصورت فضایی را برای نمایش   تصاویرو سخنرانی در نظر بگیرید.می توانید نمایش های هیجان انگیزی از آسمان را برای آنها تدارک ببینید.در کنار این مجموعه سعی کنید نمایشگاه و غرفه هایی با موضوعات مرتبط و مورد علاقه افراد ایجاد کنید. پوسترها و ابزارهای مدل می تواند توجه بازدیدگنندان را جلب کند.

پس از اجرای برنامه در همان روز همه وسایل مورد استفاده را جمع آوی و بسته بندی کنید. بسیاری از پوسترها ،عکس ها و مدل های شما می تواند سال بعد به کار شما آید و به همین دلیل مهم است که همه وسایل را بسته بندی کرده و روی آنها محتویاتشان را بنویسید. در این صورت برای سال بعد مشکل کمتری در تهیه مواد لازم دارید و این امر صرفه جویی بالایی برای شما به همراه خواهد داشت. ضمن اینکه تجربه نشان داده است چنین برنامه هایی در طی هر سال برگزاری تغییرات جزیی را تجربه می کنند و اگر خیالتان از امکان برگزاری مراسمی در حد سال قبل راحت باشد می توانید با خیال راحت به فکر ایده های نو تر باشید.

فاز 3 : گزارش کامل فعالیت خود را برای مراکز موردنظر بفرستید(شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران، رسانه ها، لیگ جهانی نجوم و ...) در عین حال سعی کنید مخاطبانتان را حفظ کنید. این مهم است که علاقه ایجاد شده را حفظ کرد و به همین دلیل می توانید با همکاری مراکز علمی برای مخاطبانتان برنامه هایی را برای 1 ماه و سپس 6 ماه بعد تکرار کنید. اگر زمان این برنامه ها مشخص شود می توانید در همان روز به آنها این موضوع را اعلام کنید.

ب : یک برنامه ساده تر

فاز اول: برنامه و محل مورد نظر خود را به مردم اعلام کنید

فاز دوم : مجموعه ای از تلسکوپها را آماده کنید و تنها به نشان دادن اجرام سماوی به مردم بپردازید

پ: طرحی برای برگزاری یک برنامه در یکی از پارکها یا محل های عمومی شهرهای بزرگ در ایران

فاز اول: برنامه ریزی دقیقی برای چنی برنامه ای نیاز است. شما باید مدتی پیش برنامه ریزی خود را آغاز و برآوردی از برنامه خود به دست آورید. تخمینی از مخاطبان، سطح سنی و سواد آنها، اسپانسرهای احتمالی و نیروهای خودتان می تواند تعیین کننده باشد.

فاز دوم: جلب حامی و دریافت مجوز: برنامه ای که آماده کرده اید را مدون کنید. گزارشی از تاریخچه و اهمیت روز نجوم ، تجربیات خودتان و شرح دقیقی از آنچه را که می خواهید انجام دهید آماده کنید . اکر قبلا تجربه این کار را دارید می توانید سوابق خود را به طور کامل با عکس و شرخ ضمیمه کنید و به سراغ اسپانسرها و مراجع بروید. برای اسپانسرها درباره اهمیت برنامه و سود آنها در مشارکتشان صحبت کنید. دندان گرد نباشید و یادتان باشد هر کمکی بهتر از هیچی است اما حتما با آنها در باره آنچه در عوض کمکشان می خواهند به توافق واضح برسید (این موضوع بعدا می تواند مشکل ساز شود) مثلا تعیین کنید که می توانند تا چه حد در برنامه شما تبلیغ کنند. یا در رسانه ها تحت چه نامی از آنها نام برده خواهد شد. همچنین برای کسب مجوزهای لازم زودتر اقدام کنید. کارهای اداری زمان زیادی را می گیرد و شما باید با خیال راحت و بدون عصبانی شدن کارها را پیش ببرید. حتما اهمیت برنامه را برای کسانی که بای داز آنها مجوز بگیرید (شهرداری و نیروی انتظامی) طرح کنید و ترجیحا سعی کنید از مرکزی محلی یا رسمی معرفی نامه ای را با خود داشته باشید (شاخه آماتوری انجمن نجوم ایران برای گروههایی که مشخصات خود را در فهرست گروههای انجمن ثبت می کنند می تواند معرفی نامه صادر کند) . فقط نیازهای خود و کاری که می خواهید انجام دهید را توضیح دهید و غلو نکنید.یادتان باشد مجوزهای رسمی ، محدوده عمل مشخصی را برای شما وضع می کند که باید بر مبنای آن عمل کنید.

فاز 3: نیروهای خود را بر مبنای نیازهای خود سامان دهی کنید. از آنها بخواهید مسوولیت مشخصی را بپذیرند و در باره آن مطالعه کافی انجام دهند. دادن اطلاعات غلط به مردم در روزی که قرار است علم را ترویجج کنید در حد جنایتي نا بخشودنی خواهد بود. طرح های از فضای مورد نظر و جدول زمانی از برنامه های خود تهیه کنید از قبل محل غرفه های خود را مشخص و مطمئن شوید می توانید وسایل مورد نیاز آن را تامین کنید. هر روز مراحل پیشرفت کار خود را به طور واقع بینانه با جدول زمانی خود چک کنید تا مطمئن شوید از برنامه عقب نیستید اگر قبل و در هنگام برگزاری برنامه با محدودیتی مواجه شدید انعطاف پذیر باشید و برنامه ها را مطابق شرایط و با توضیح کافی تغییر دهید (اما فقط وقتی واقعا تغییر ضروری است). چند بار قبل از برنامه محل را بازدید کنید و اگر نیاز به نصب دکور یا غرفه است سعی کنید تا شب قبل برنامه این کارها تمام شود. ثبت گزارش های پیشرفت و به ویژه گزارش مالی را فراموش نکنید.

فاز 4: حداقل 15 روز پیش از برنامه پوسترهای خود را در شهر پخش کنید و دعوت های احتمالی از افراد خاص، سخنرانها و ... را تا 1 هفته پیش از برنامه قطعی کنید. از وسایل ارتباطی مختلف برای اطلاع رسانی برنامه خود استفاده کنید. تا پیش از شروع برنامه از چاپ و آماده شدن همه ملزومات چاپی خود مطمئن شوید تا هنگام چیدن آنها را طبق بطرح قبلی سر جای خود قرار دهید.

فاز 5: روز برنامه : طوری برنامه ریزی کنید که حداقل 2 ساعت پیش از شروع برنامه همه چیز سر جای خود باشد و غرفه ها، نمایشگاه، وسایل صوتی و تصویری و فنی آماده شده باشند و همکاران شما در محل خود حضور داشته باشند. با مقامات و نمایندگان آنها اخرین هماهنگی را انجام دهید. به فکر همکارانتان باشید و اگر برنامه شما یک روز کامل طول می کشد فکر تغذیه آنها و همینطور وسیله رفت و آمد به خصوص در پایان شب باشید. اگر سطح برگزاری مراسم بزرگ است چند نفر را آزاد بگذارید تا بتوانند وقتی همه مشغول کار خود هستيد به هماهنگی لازم و رفع و رجوع کارهای پیش بینی نشده بپردازند. عصر هنگام چند نفر از اعضا را که خسته شده اند با افراد جدید جایگزین کنید. شما قرار نیست فقط مردم را خوشحال کنید بلکه باید آخر شب و فردای روز نجوم خود شما و همکارانتان هم شاد و خوشحال باشید.

پس از اتمام برنامه همه موارد را جمع آوری و بسته بندی کنید و محل را تحویل مقامات دهید و مطمئن شوید همه چیز درست است . این کار سخت است اما به دردسرهای احتمالی بعدی مي ارزد.

فاز 7: روز بعد از مراسم گزارشی از کار خود را آماده کنید و همراه عکس ها در سایت یا وبلاگ خود منتشر کنید و آنهارا برای مراجع مورد نظر بفرستید. این گزارشها باید جامع ولی به دور از زیاده گویی باشد. سعی کنید آمار یا تخمینی از شرکت کنندگان داشته باشید. بعد از ان گزارش تحلیلی دیگری برای خود تهیه کنید و در جلسه ای همراه با دوستانتان به مرور آن بپردازید و نقاط ضعف و قوت خود را یادداشت کنید تا در سال بعد روی آنها کار کنید. فهرستی از تعهدات بعد از برنامه خود تهیه کنید ( مواردی مانند قولهایی که به مردم داده اید یا کارهایی که باید برای اسپانسر ها و .. انجام دهید). گزارش مالی خود را مرور کنید و سعی کنید تا موضوعات جزیی فراموش نشده پرونده کار را ببندید و شروع به انجام تعهداتتان کنید. بسیار مهم است که تعهدهای مسولانه ای بر عهده بگیرید و آنها را در زمانی که قول داده اید انجام دهید. یک سهل انگاری ساده می تواند یک علاقمند خوب را دفع و یک اسپانسر عالی را برای همیشه از حمایت شما پشیمان کند.

·         این برنامه را می توانید متناسب با فضایی که در اختیار دارید اصلاح کنید

چند توصیه مشترک برای همه برنامه های پیشنهادی

1- اگر برنامه شما در منطقه ای عمومی برگزار می شود حتما از پیش با مقامهای مسوول مرتبط مانند شهرداری، نیروی انتظامی و ... هماهنگ کنید تا در حین اجرای برنامه مشکلی برای شما پیش نیاید

2- حتما از قبل برنامه ریزی کاملی را انجام دهید بدانید مخاطبان شما که هستند و می خواهید چه کاری را برای آنها انجام دهید.

3- حتما با همکارانتان جلساتی را برگزار کنید و با آنها در باره برنامه عمومی خود صحبت کنید و مطمئن شوید همه می دانند قرار است چه کاری را انجام دهند.

4- حتما مسایل مالی خود را کنترل کنید و بدانید چه بودجه ای در اختیار دارید و سعی کنید آن را مدیریت کنید و گزارش مالی خود را برای تحلیل سالهای بعد حفظ کنید.

5- در آخرین ساعات برنامه که اوج استقبال از برنامه شما است معمولا انرژی افرادی که از مدتها پیش روی طرح کار می کرده اند تحلیل رفته است. تعدادی از اعضا گروهتان را در روز برگزاری آزاد بگذارید تا عصر و پایان برنامه که شما رمقی ندارید با نیروی تازه وارد کار شوند تا هیچ کس احساس خستگی نکند.

6- رفتار شما باید با مردم صادقانه و مهربان باشد. آنها به شما بدهکار نیستند شما برای علاقه ای که خود به آسمان دارید از آنها دعوت کرده اید تا دنیای زیبایی که شما آن را می شناسید کشف کنند و به همین دلیل مردم مسوول گرفتاری و خستگی شما نیستند. اگر حوصله ندارید این برنامه را برگزار نکنید رفتار شما می تواند در موفقیت برنامه تعیین کننده باشد.

7- هنگام رصد خورشید بسیار احتیاط کنید. هیچگاه از فیلترهای چشمی استفاده نکنید و حتما مواظب باشید که فیلتر شیئی از مقابل دهانه کنار نرود یک لحظه غفلت شما می تواند منجر به فاجعه شود. برای مردم از خطر رویت بدون فیلتر صحبت کنید.

8- سعی کنید تحت هیچ شرایطی با افراد درگیر نشوید اگرچه عمده مردم علاقمندان واقعی هستند اما در هر محل عمومی ممکن است افرادی دنبال دردسر باشند. اگر با چنین مواردی برخورد کردید از نیروهای انتظامی بخواهید برخورد کنند و شما به هیچ وجه درگیر نشوید

9- در این روز می توانید از میهمانان ویژه در برنامه خود استفاده کنید. به دلیل تعطیلی آخر هفته برخی از ستاره شناسان حرفه ای وقت ازاد دارند که به شما ملحق شوند از آنها دعوت کنید و تنها زمانی که از حضور آنها مطمئن شدید آن را اعلام کنید.

10- بخش ویژه ای را به کودکان اختصاص دهید اگر بتوانید کودکان را علاقمند کنید برد بزرگی را به دست اورده اید چون ممکن است خاطره خوب همین یک مراسم باعث شود دختر یا پسر کوچک امروز به دانشمندی مهم و بزرگ در آینده تبدیل شود و یا خاطره بد این شب کسی را که می توانست ستاره شناسی برجسته شود را به راه دیگری ببرد.

11- می توانید غیر از برگزاری نمایشگاه، نمایش اسلاید و عکس نجومی غرفه هایی با موضوعات مختلف مانند موارد زیر برقرار کنید: کودکان، ماهواره ها، بدفهمی های علمی، آلودگی نوری، سیارات، ابزارهای رصدی،

شناخت ستاره ها و گنبد آسمان و صور فلکی، نقاشی کودکان، فضا و سفرهای فضایی، تاریخ نجوم، ایرانیان موفق در نجوم، خورشید، ماه، نجوم رادیویی اماتوری، عکاسی نجومی، معرفی سایتها و منابع نجومی، پرسش و پاسخ نجومی، ساعتهای آفتابی، تاریخ جهان (Time Line) و ...

12- روز نجوم بر مبنای سخنرانیهای تخصصی برگزار نمی شود. به یاد داشته باشید که نباید مردم را ارایه مسایل پیچیده که شاید خود شما هم تخصصی در آن نداشته باشید سردرگرم کنید. مسایل تخصصی را بر عهده متخصصان بگذارید شما زیباییها را نشان دهید.

13- فراموش نکنید که لغت نمی دانم به هیچ وجه شرم آور نیست اگر پاسخ سوالی را نمی دانید ، صادقانه بگویید نمی دانم ولی سعی کنید جواب آن را طی روزهای آینده پیدا کنید و اگر شخص مایل بود به او ایمیل یا تلفن بزنید و پاسخ او را برایش بفرستید.

14- این برنامه برای شما و گروهتان فرصت مناسبی برای تبلیغ یا حتی تامین بخشی از مخارجتان است. می توانید فروشگاه کوچکی راه بیاندازید و یادگاریهای کوچکی مانند کارت پستال، لیوان، تی شرت های نجومی، تقویم ، عکس، کتاب یا CD های نجومی را با قیمت مناسب عرضه کنید. ضمن اینکه برشوری از فعالیتها و کارهای خود را عرضه کنید. در کشورهای دیگر رسم اعانه دادن رایج است ولی در کشور ما هنوز این رسم رایج نشده است اما می توانید آن را امتحان کنید. در آخرین غرفه مورد بازدید بازدیدکنندگان صندوقی برای جمع آوری کمک به گروه بگذارید و در مقابل کمک های کوچک می توانید برشور، عکس یا یادگاری دیگری تقدیم کنید. اما فراموش نکنید که هدف به هیچ وجه کسب درآمد نیست و اخلاقا موظفید این درآمد را صرف هزینه های همین برنامه ها کنید.

مشاوره

اگر تجربه برگزاری این مراسم را ندارید حتما از دیگران بخواهید به شما مشاوره بدهند واگر این تجربه را در اختیار دارید آن را در اختیار دیگران بگذارید. شاحه آماتوری انجمن نجوم ایران امسال سرویس جدیدی را راه اندازي كرده است و از طریق ایمیل astroday at asiac.ir حداکثر طی مدت 12 ساعت پاسخ سوالهای شما را آماده و برای شما ارسال خواهد کرد. همچنین در روزهای دیگر راهنماهای تفصیلی، فهرست مراکز برگزار کننده و فهرستی از منابع موجود در اختیار شما قرار خواهد گرفت و می توانید در صفحه روز نجوم آنها را بیابید.

منبع : انجمن نجوم ایران - شاخه آماتوری